Mardin’i anlatmak için önce bir şeyi kabul etmek gerekiyor: Bu şehir yalnızca gezilecek yerlerden oluşmuyor.
Mardin’de bazen bir yapının önünde durup tarihini okumaktan çok, hemen yanındaki taş duvarın gölgesinde birkaç dakika oturmak daha anlamlı geliyor bana. Hatta o taş duvarlara dokunmak ve hissetmek bir geziyi daha anlamlı kılıyor. Bir sokağın nereye çıktığını bilmeden yürümek, eski bir kapının önünden geçerken içeriden gelen kahve kokusunu almak, bir merdiveni çıkarken arkanızda yavaş yavaş görünen Mezopotamya Ovası’nı fark etmek…
Mardin biraz da böyle keşfediliyor. Yani en azından ben gezilerimi bu şekilde yapıyorum. Öyle gelip geçmek olmaz bu tarz hikayesi olan şehirlerde.
Güneydoğu Anadolu’nun sarı kalker taşından yapılmış evleriyle yamaç boyunca uzanan tarihi şehir, bir tarafta taş mimarinin sakinliğini, diğer tarafta Mezopotamya’nın uçsuz bucaksız manzarasını taşıyor. Mardin evleri ve dar sokaklar, Ulu Cami, Zinciriye ve Kasımiye medreseleri, Mor Behnam Kilisesi, Deyrulzafaran Manastırı ve tarihi çarşılar aynı kültürel bütünün parçaları olarak burada öne çıkıyor.
Ama inanın bana Mardin’in asıl hikâyesi, bu tarihi yapıların arasındaki sokaklarda başlıyor.
Mardin’e neden gidilir?
Bazen bir şehre gitmek için onlarca sebep sıralayabilirim.
Mardin için ise tek bir sebep söylemek oldukça zor.
Tarih için gidebilirsiniz. Taş mimariyi görmek için gidebilirsiniz. Süryani kültürünün tanımak, medreseleri gezmek, Mezopotamya manzarasına bakmak veya yöresel yemeklerin peşine düşmek için Mardin’e gidebilirsiniz.
Hatta benim gibi hiçbir plan yapmadan gidip kendinizi eski şehrin sokaklarına bırakabilirsiniz.
Çünkü Mardin’in güzelliği, yalnızca “gezilecek yerler” listesine sığmıyor.
Mardin, yüksek bir yamaç üzerine kurulmuş tarihi dokusuyla Mezopotamya Ovası’na bakıyor. Bu yüzden Eski Mardin’de yürürken manzara neredeyse sürekli gezinizin bir parçası oluyor. Birkaç dakika önce taş evlerin olduğu sokak arasında yürürken, bir anda önünüzde kocaman bir ova beliriyor.
İşte o anlarda Mardin’in neden başka şehirlerden farklı hissettirdiğini anlamaya başlıyorsunuz.
Şehrin en güzel tarafı plansız keşfediliyor
Eski Mardin’i gezmenin en güzel yollarından biri, cep telefonunuzu bir süreliğine cebinize koymak.
Çünkü buradaki sokaklar yalnızca bir noktadan diğerine ulaşmak için kullanılmıyor. Kendileri başlı başına bir deneyim.
Sarı kalker taşından yapılmış evler, kemerli geçişler, merdivenli yollar, küçük dükkânlar ve birbirine bağlanan dar sokaklar boyunca yürürken şehir sürekli biçim değiştiriyor.
Mardin evlerinde bölgenin sarı kalker taşı belirgin bir mimari karakter oluşturuyor. Geleneksel yapılarda taş işçiliği öne çıkarken ahşap kullanımı görece daha sınırlı kalıyor.
Bu yüzden Eski Mardin’de yürürken sadece binalara değil, taşın kendisine de bakmanız gerekiyor. Hatta yakından bakın, uzun uzun bakın, dokunun ve hissetmeye çalışın.
Güneş yükseldiğinde başka görünen duvarlar, akşamüstü bambaşka bir renge dönüşüyor.
Ve Mardin’de fotoğraf çekmek isteyenler için belki de işin en güzel tarafı bu: Şehir kendiliğinden kadraj oluşturuyor.
Bir kapı.
Bir pencere.
Bir taş merdiven.
Uzakta görünen ova.
Sokağın sonunda beliren minare.
Bazen de hiçbir şey.
Sadece taş.
Abbaralar: Mardin sokaklarının geçitleri
Eski Mardin’in en karakteristik detaylarından biri de abbaralar.
Bunlar, yapıların ve sokakların birbirleriyle kurduğu ilginç geçişleri oluşturan, bazı bölümlerde üzeri kapalı şekilde devam eden geçitlerdir.
Mardin’i yalnızca ana caddeden (1. Cadde) gezmeye çalışırsanız şehrin önemli bir bölümünü kaçırabilirsiniz.
Asıl hikaye, bu küçük geçişlerde ortaya çıkıyor.
Bir sokağın içinden geçerken birkaç metre sonra ışığın değiştiğini fark etmek, taş duvarların arasında yürümek ve tekrar açık bir alana çıkmak, Eski Mardin’i sıradan bir tarihi merkezden farklılaştırıyor.
Burada yürüyüşün kendisi zaten bir aktivite.
Bu yüzden Mardin gezinizi planlarken “kaç kilometre yürürüm?” sorusundan çok, “bu şehri yürüyerek keşfetmeye ne kadar zaman ayırabilirim?” diye düşünmeniz daha doğru olur.
Rahat ayakkabılar giymeniz gerekiyor.
Özellikle yaz aylarında sıcaklıkla birlikte taş sokakların eğimi ve merdivenleri birleştiğinde, kısa görünen bir rota beklenenden daha yorucu olabiliyor.
Ama karşılığında şehrin en güzel ayrıntılarıyla karşılaşıyorsunuz.
Ulu Cami: Mardin’in siluetini tamamlayan yapı
Eski Mardin’in simgelerinden biri Ulu Cami.
Bugün tek minaresiyle şehrin siluetinde kendine hemen yer bulan yapı, Artuklu dönemi mimarisinin önemli örneklerinden biridir. Kaynaklarda yapının 12. yüzyıla uzanan geçmişine ilişkin farklı tarihlendirmeler bulunuyor.
Mardin’de yürürken minareyi farklı sokaklardan tekrar tekrar görmeniz mümkün. Özellikle akşamüzeri hava karardığında meydandan çok güzel görünüyor.
Ulu Cami’yi gezerken yalnızca yapının kendisine değil, bulunduğu çevreye de zaman ayırmak güzel olacaktır. Çünkü Mardin’de tarihi yapılar çoğu zaman birbirinden bağımsız anıtlar gibi durmuyor. Çevresindeki sokaklar, dükkânlar, evler ve günlük hayatla birlikte bir bütün oluşturuyor.
Bu yüzden burada acele etmemeniz gerekiyor.
Mardin’in en güzel taraflarından biri de zaten bu.
Şehir sizden biraz yavaşlamanızı istiyor.
Zinciriye Medresesi ve Mardin’e yukarıdan bakmak
Eski Mardin’de gezinin önemli duraklarından biri de Zinciriye Medresesi.
Mardin Kalesi’nin altında, şehre hâkim bir konumda bulunan medrese 1385 yılında Melik Necmeddin İsa tarafından yaptırılmış. Sultan İsa Medresesi olarak da bilinen yapı, geçmişte gözlem amacıyla da kullanılmış ve bugün Mardin panoramasını izlemek için uğrayabileceğiniz önemli noktalardan biri.
Buraya geldiğinizde yapılacak en güzel şeylerden biri, birkaç dakika boyunca manzaraya bakmak.
Çünkü Mardin’in en güzel taraflarından biri burada daha net anlaşılıyor:
Şehir bir tarafta.
Mezopotamya Ovası diğer tarafta.
Ve siz ikisinin arasında, yüzyıllardır kullanılan taşların üzerinde duruyorsunuz.
Özellikle günün ışığının yumuşamaya başladığı saatlerde bu manzaranın etkisi daha da artıyor.
Mardin’de gün batımı için özel bir yer arıyorsanız, yüksek noktalardan manzaraya bakabileceğiniz tarihi yapıları rotanıza dahil etmenizi öneririm.
Kasımiye Medresesi: Mardin’in başka bir yüzü
Mardin’in tarihi dokusunu anlamak için Kasımiye Medresesi’ni de görmeniz gerekiyor.
Yapının inşası Artuklu döneminde başlamış, daha sonra Akkoyunlu döneminde 1487–1502 yılları arasında tamamlanmış. Açık avlusu, taş ve tuğla işçiliği ve Mezopotamya Ovası’na açılan konumuyla Mardin’in önemli tarihi yapılarından biridir.
Kasımiye’de dikkat çeken şey yalnızca mimari değil.
Avlunun düzeni ve yapının sakin atmosferi, Eski Mardin’in yoğun sokaklarından sonra farklı bir his yaratıyor.
Aslında burada Mardin’in başka bir yüzünü görüyorsunuz.
Daha sessiz.
Daha içe dönük.
Daha düşünceli.
Mardin’i yalnızca fotoğraf çekilecek güzel bir şehir olarak görmek yerine, yüzyıllar boyunca farklı insanların ve kültürlerin yaşadığı bir coğrafyanın parçası olarak okumaya başladığınız yerlerden biri burası.
Mardin Müzesi: Taş şehirden önceki Mardin’i anlamak
Mardin’in sokaklarını gezdikten sonra şehrin tarihine biraz daha yakından bakmak isterseniz Mardin Müzesi iyi bir duraktır.
Müze, bölgenin arkeolojik ve kültürel geçmişine dair geniş bir koleksiyona ev sahipliği yapıyor. Resmi kaynaklarda Paleolitik Çağ’dan günümüze uzanan eserlerden ve 45 binin üzerinde eserden söz ediliyor.
Bence bunun önemli bir nedeni var.
Mardin’i sadece bugünkü taş evleriyle anlamaya çalışmak eksik kalıyor.
Bu şehir, bugünkü görüntüsünden çok daha eski bir hikâyenin üzerinde duruyor.
Müzeyi gezdikten sonra tekrar Eski Mardin sokaklarına çıktığınızda, gördüğünüz taşların ve yapıların anlamı biraz değişiyor.
Sokak artık yalnızca sokak olmaktan çıkıyor.
Bir tarih katmanının üzerinde yürüdüğünüzü hissediyorsunuz.
Çarşılar: Mardin’in turistik olmayan yüzünü yakalamak
Mardin’in tarihi çarşılarında yürümek, şehrin gündelik hayatına yaklaşmanın en güzel yollarından biridir.
Burada amaç sadece alışveriş yapmanız değil.
Dükkânlara bakın, esnafın günlük hareketini izleyin, el işçiliğini görün ve şehrin turistik görüntüsünün arkasındaki hayatı fark etmeye çalışın.
Mardin rotasında Kültür Sokağı ve Revaklı Çarşı, geleneksel el sanatları ve yerel lezzetlerle birlikte şehrin sosyal yaşamını yansıtan noktalar yer alıyor.
Mardin’de alışveriş yapacaksanız, seri üretim bir hediyelikten ziyade yerel el işçiliğiyle ilgilenmeniz şehri daha iyi tanımanızı sağlayabilir.
Özellikle telkâri gibi geleneksel el sanatları, bölgenin kültürel kimliğiyle bağlantılı.
Bir şey satın almasanız bile ustaların çalışmasını izlemek bile başlı başına güzel bir deneyim.
Mardin’de ne yenir?
Mardin’e gelip mutfağını es geçmek olmaz.
Çünkü şehir, tarih kadar güçlü bir yemek kültürüne de sahip.
Kaburga dolması, içli köfte, sembusek ve harire gibi yöresel lezzetler Mardin mutfağının öne çıkan örnekleri arasında.
Fakat Mardin’de yemek deneyimini sadece “şu yemeği mutlaka yiyin” seviyesinde düşünmemek gerekiyor.
Burada yemek, şehrin zaten kültürünün bir parçası.
Baharatların kokusu, taş konaklarda kurulan sofralar, uzun kahvaltılar ve yöresel tatların bir araya gelmesi Mardin deneyimini tamamlıyor.
Özellikle ilk kez gelenler için iyi bir strateji, tek bir öğünde mümkün olduğunca çok şeyi denemek yerine farklı öğünlere farklı tatları yaymak.
Bir öğünde yöresel ana yemek.
Başka bir zamanda kahve.
Bir başka molada tatlı.
Böylece Mardin’in mutfağı da gezinizin doğal bir parçasına dönüşüyor.
Mardin’in dini ve kültürel mirası
Mardin’i özel yapan konulardan biri de farklı inançların ve kültürel geleneklerin izlerinin aynı coğrafyada bulunması.
Mor Behnam Kilisesi, diğer adıyla Kırklar Kilisesi, bu mirasın önemli örneklerinden biri. Deyrulzafaran Manastırı da Mardin çevresindeki Süryani mirasının en önemli duraklarından biridir.
Deyrulzafaran’ın geçmişi çok daha eski dönemlere uzanıyor ve manastır uzun süre Süryani patriklik merkezlerinden biri olarak hizmet vermiş. Günümüzde de Süryani Kilisesi açısından önemli bir merkez olmayı sürdürüyor.
Burada önemli olan, bu yapıları yalnızca “gezilecek tarihi yerler” olarak görmekten kaçınmak.
Bunlar hâlâ yaşayan kültürün parçaları.
Bu nedenle ziyaretiniz sırasında ibadet alanlarına ve yerel kurallara saygı gösterin, kıyafet ve fotoğraf konusunda dikkatli olmaya çalışın.
Mardin’i güzel yapan şeylerden biri de zaten geçmişin sadece müzelerde sergilenmiyor oluşu.
Geçmiş, burada hâlâ hayatın içinde.
Peki, Mardin’de bir gün yetiyor mu?
Kısa cevap: Eski Mardin’i görmek için bir günle başlangıç yapılabilir ama şehri gerçekten hissetmek için daha fazlasını ayırmak çok daha iyi olacaktır.
48 saatlik Mardin gezisinde tarihi şehir merkezi, müzeler, Ulu Cami, medreseler, Mor Behnam Kilisesi, Deyrulzafaran ve tarihi çarşılar ilk güne; Dara ve Midyat gibi çevre rotaları ise ikinci güne bırakabilirsiniz.
Bence de Mardin’i sıkıştırmamak gerekiyor.
Çünkü burası sabah görülüp öğleden sonra “tamamlandı” denilecek şehirlerden değil.
Sabah başka.
Öğlen başka.
Akşam başka.
Özellikle Eski Mardin’in sokaklarını acele etmeden dolaşmak istiyorsanız en azından iki gün ayırmak daha rahat bir deneyim sağlayacaktır.
Bir gününüz varsa ise önceliği tarihi şehir merkezine vermek mantıklı.
Mardin’den biraz daha uzaklaşmak isterseniz
Eğer zamanınız varsa Mardin merkezinin dışına çıkarak, bölgenin tarihini daha geniş bir perspektiften görmenizi öneririm.
Bunların başında Dara Antik Kenti geliyor.
Mardin’in yaklaşık 30 kilometre güneydoğusunda bulunan Dara, 505 yılında Doğu Roma İmparatorluğu’nun doğu sınırını korumak amacıyla önemli bir garnizon kenti olarak kurulmuş. Kentte kaya içine oyulmuş yapılar, surlar, kilise, saray, çarşı ve büyük su sarnıçları gibi kalıntılar bulunuyor.
Dara’nın etkileyici taraflarından biri de sadece birkaç kalıntıdan ibaret olmaması.
Geniş bir alana yayılan antik kent, geçmişte burada nasıl büyük ve organize bir yerleşim bulunduğunu hissettiriyor.
Ancak buraya ulaşım planlaması yapmanız gerekiyor.
Mardin gezisini uzatabiliyorsanız Midyat’ı da rotanıza ekleyein.
Böylece tek bir şehir gezisinden çok, bölgenin taş mimarisini, kültürünü ve tarihini birbirine bağlayan daha geniş bir Güneydoğu Anadolu yolculuğuna dönüştürebilirsiniz.
Mardin’e gitmeden önce bilmeniz gerekenler
Rahat ayakkabı giyin: Mardin yürüyerek keşfedilmesi gerekiyor. Dar sokaklar, merdivenler ve eğimli yollar nedeniyle konforlu ayakkabı giymenizi öneririm.
Eski Mardin’i mümkünse günün serin saatlerinde gezin: Özellikle yaz aylarında sabah ve akşamüstü gezileri daha rahat olabilir.
Haritaya tamamen güvenmeyin: Navigasyon pratik olsa da Eski Mardin’in sokaklarını biraz kaybolma payıyla keşfetmeniz bu deneyimin vazgeçilmez bir parçasıdır.
Fotoğraf için sadece manzara noktalarına odaklanmayın: Kapılar, taş detayları, pencereler, gölgeler ve sokakların kendisi çok daha karakteristik kareler sunuyor.
Mardin’e yemek için de zaman ayırın: Şehirde gezi programınızı o kadar sıkıştırmayın ki sofraya oturacak zamanınız da kalsın.
Ve en önemlisi:
Mardin’i hızlı gezmeye çalışmayın.
Mardin’de kaldığım ilk yer: Stone Boutique Hotel
Eski Mardin’i gezeceğim bu iki gün için konaklama noktam Stone Boutique Hotel oldu.
Burada iki gece kaldım.
Eski Mardin gibi tüm her yeri yürüyerek keşfetmek isteyeceğiniz bir şehirde konum, benim için otel seçimindeki en önemli detaylardan biri oluyor.
Otel 1. Cadde üzerindeki konumu nedeniyle bu açıdan oldukça kullanışlıydı. Otelden çıktığınız anda Eski Mardin’in tarihi dokusunun içerisine karışabiliyorsunuz.
Benim iki gecelik konaklamamda otelin Mardin deneyimime en büyük katkısı tam olarak bu oldu.
Otelin konumu, çalışanların yaklaşımı, temizlik ve konfor genel olarak iyiydi.
Otel, eski bir taş evden dönüşme. Giriş kattaki odalar mağara konseptinde. Üst kattaki odalar geniş ve ferah. Teras katından muhteşem Mezopotamya Ovası’nın manzarasını görebilirsiniz. Otelde kahvaltı veriliyor. Odamda ihtiyaç duyabileceğim genel olarak her şey vardı: TV, mini buzdolabı, klima… Havlu ve yatak çarşafları temizdi. Lavabo ve duş alanı genişti. Saç kurutma makinesi vardı. Genel olarak memnun kaldığımı söyleyebilirim.
Mardin gezimi 1 gün daha uzatmıştım. Çünkü bu şehre doymak için çok fazla güne ihtiyaç var. Mardin’e neredeyse her sene yaz ve kış gelirim. Kaç defa geldiğimi saymayı bile bıraktım. Bu son günümü ise bir başka otelde konaklayarak geçirmiştim.
Ewoya Boutique Hotel
Mardin’deki konaklamamın son gecesinde ise Ewoya Boutique Hotel’de kaldım.
Otel, 1. Cadde üzerinde yer alıyor. Bu otel mağara konseptinde değil. Zarif bir dış mimariye sahip yapıdır. Modern ve konforlu odalarla birlikte tarihi dokuya uyumlu bir konaklama deneyimi sunuyor.
Burada yalnızca bir gece kaldığım için Stone Boutique Hotel’deki iki gecelik deneyimle birebir aynı ölçekte değerlendirmem doğru olmaz. Fakat bir gecelik konaklamada bile özellikle konum, temizlik, oda konforu ve çalışanların yaklaşımı gibi detaylar gayet iyiydi.
Otel odaları temiz, şık ve konforluydu. Ana cadde üzerinde yer aldığı için zaten gezilecek yerlere yakın.
Ewoya’da benim için önemli olan şeylerden biri de Mardin’deki o taş yapı atmosferinin içerisinde daha modern bir konaklama hissinin bulunmasıydı.
Mardin’de otel seçerken aslında iki farklı beklenti arasında kalabiliyorsunuz.
Bir tarafta mümkün olduğunca tarihi dokunun içerisinde olmak istiyorsunuz.
Diğer tarafta günün sonunda odaya döndüğünüzde konforlu, düzenli ve rahat bir alan arıyorsunuz.
Ewoya’nın konsepti biraz da bu ikisinin arasında duruyor.
Standart odalardan daha geniş oda tiplerine kadar farklı oda tiplerine sahip.
Benim için bir otelde kalırken en önemli şeylerden biri, gün boyunca şehri dolaştıktan sonra otele döndüğümde konaklamanın seyahat deneyiminin önüne geçmemesi.
Mardin’de yalnızca üç gece geçirdiğim için iki otelin de şehir deneyimimdeki rolü açıkçası makul bir tamamlayıcı oldu.
